Start arrow Humin
Humin
12.12.2006.






    Humin. Wieś leżąca na trasie Bolimów - Czerwona Niwa. W okolicach Woli Szydłowieckiej, kilka kilometrów od Bolimowa.
    Najstarsze ślady osadnictwa na tych terenach pochodzą z okresu 1000-800 r.p.n.e. Nazwa pisana była przez lata jako UMIN również HUMYNO. W księgach parafialnych nazwa Umin jeszcze używana w połowie XIX wieku.
    Dlaczego wspomniałem o Woli Szydłowieckiej na samym początku. Otóż wydawało sie na przestrzeni lat, iż to właśnie będzie tak, że Wola Szydłowiecka będzie  w centrum zainteresowania teraz i w przyszłości. Ale jak to się dzieje, iż wyobrażenia o wielkości mogą się zmieniać. Wola Szydłowiecka nie laży na szlaku drogowym dogodnym dla podróżujących.  Z racji tego, iż w Woli Szydłowieckiej mieścił się Dwór rodziny Wolickich potem Moszczyńskich Wola była w centrum zainteresowania. Rozwijała się pięknie, życie kwitło.  Niestety realia dnia codziennego, migracja młodzieży do miast, etc zmieniły kierunki rozwoju.

Humin ma jak wspomniałem dogodniejsze położenie komunikacyjne. O Woli Szydłowieckiej jakby zapomniano.

    HUMIN.  Rok powstania 1462. W dokumentach 1476 roku pisana jako HUMYNO. Jedna z wiosek przypisana do starostwa Bolimów. Wieś książęca w 1579r 18 zagród. Ziemia sochaczewska została nadana księżnej Annie, wdowie po Władysławie I. Książe już w 1451 roku nadał żonie miasta Sochaczew, Bolimów, Wiskitki, Mszczonów i Kampinos ( zwany Białym Miastem ). W 1476 roku księżna Anna otrzymała w dożywocie Bolimów wraz ze wsiami: Bolimowska Wieś, Wiskitki, Czerwona Niwa, Humin, Guzów. Sam Bolimów otrzymał przywilej lokacyjny już w 1370 roku. Na Mazowszu nowe prawo lokacyjne nadawano już istniejącym osadom. Miasta mazowieckie powstawały na bazie podgrodzi i osad targowych. Bolimów powstał na bazie osady targowej. Wspomniany przywilej lokacyjny otrzymał Bolimów od księcia Siemowita III w 1370 roku. Początki osady Bolimów datują się na 1060 rok.

    Wieś Humin została założona w 1462 roku przez księżnę Anną „ In cruda radice” ( na surowym korzeniu). Pierwsza lokacja była nieudana najprawdopodobniej z braków warunków gospodarczych. W 1470 księżna Anna nadaje Mikołajowi Wiśni wójtostwo w Huminie i zezwala na ponowne lokowanie wsi na prawie chełmińskim. Wójt zobowiązany był do służby wojskowej. Po wspomnianym Mikołaju Wiśni w połowie XVI w wójtami w Huminie byli Rafael, Stanisław i Mateusz Potrykowscy.

    Od początku XV w miasta, wójtostwa wysyłały na wojnę wozy i konie oraz pieszych żołnierzy. Ze wsi starostwa bolimowskiego wybierano 2 chłopów do piechoty, 1 z Humina i 1 z Woli Szydłowieckiej. W 1521 r Bolimów wysyłał na wojnę wóz z woźnicą Janem Gomółką, ze wsi Humin pochodził jeden chłop skierowany do piechoty wybranieckiej. Wybrańcy brali udział m.in. w 1561 w wyprawie na Psków, w 1600 w wyprawie wołoskiej, w latach 1601-1602 w wojnie ze Szwedami. Brali też udział w bitwie pod Kircholmem. Za udział ludności w walkach ze Szwedami Bolimów i okolice spalono.

    Humin należał do parafii bolimowskiej po wezwaniem Św., Trójcy. Dziesięcinę z Humina pobierał biskup poznański. Kościół od początku utworzenie parafii ok. 1500 r. prowadził działalność oświatową. Powołał szkolę parafialną. Miasto ponosiło koszty utrzymania szkoły i bakałarzy. Staraniem Kościoła w 1499 roku naukę na uniwersytecie Krakowskim rozpoczął Piotr syn Jana z Humina.

    Wieś Humin została zbudowana od nowa, jak na tamte czasy była to nowoczesna wieś. Wsie Humin, Bolimowska Wieś, Wola Szydłowiecka należały do dużych i ludnych. Największą wsią dzierżawy był Humin. W XVI w.  1510 roku mieszkało w nim 55 chłopów. Gospodarstwa były pół włókowe. Jeden tylko chłop miał gospodarstwo o wielkości jednej włóki. Ok. 1570 roku było 59 chłopów. Ponadto było 11 ogrodników, trzech karczmarzy. We wsi było też wójtostwo gospodarzące na czterech włókach. W każdej wsi byli włodarze. Chłopi wykonujące czynności na rzecz dworu, przez co zwolnieni byli w całości lub w części z powinności chłopskich. Wszyscy chłopi zobowiązani byli do powinności trojakiego rodzaju: opłat czynszu, danin w naturze i robocizny. Chłopi z Humina płacili prawie dwukrotnie więcej czynszu niż inni. Dary w naturze też były największe. I nie wiedzieć, czemu również odrabiania we dworze pańszczyzny mieli najwięcej.

    W XVI w Bolimów mieścił się w grupie 100 największych miast w Polsce. Miasto utrzymywało wiele instytucji z podatków. Źródłem podatków były m.in. karczmy. W Bolimowie już w XV w stała karczma wójtowska zwana Bugaj oraz karczma miejska. Później pojawiły się plebańska i strarościeńska. O te karczmy a przede wszystkim o dochody z nich płynące toczyły się spory.

    Karczma była również w Huminie. Ciekawostką jest informacja o płaconych karach przez mieszkańców za ogólnie mówiąc zakłócanie spokoju. W 1564 r. w dokumentach dotyczących kar sądowych są dane o łącznych karach i tak np. z Bolimowa wpłynęło 3 zł, z Woli Szydłowieckiej 2 zł, z Humina i Bolimowskiej Wsi 0 zł, a np. z Wiskitek wpłynęło    46 zł. W Wiskitkach największy udział mieli w karach mieszkańcy Kozłowa.

    Pobliski Bolimów w XVI w. był miastem rozwijającym się. W czasie wojen szwedzkich przeżył najazd wojsk. Był rok 1655. Szwedzi  wraz z królem Karolem Gustawem zajęli całe miasto. W okolicach Bolimowa osiadły garnizony szwedzkie. Przez te okolice kilkakrotnie przechodziły wojska polskie i szwedzkie. Miasto zostało przez Szwedów spalone w 1657 roku. W tymże roku wojska księcia Rakoczego złożone z Węgrów, Kozaków i Wołochów zniszczeń dopełniły. Zniszczenie objęły również okoliczne wsie w tym Humin. Do zniszczeń dołożyły się wojska cesarskie w roku 1660. Zniszczenia okolic były tak ogromne, iż wpływy z wójtostwa po wojnach spadły prawie czterdziesto krotnie. Klęska Bolimowa i okolic po potopie była tak wielka, iż sam Bolimów miasto większe od Skierniewic, Łowicza czy Sochaczewa nigdy nie powrócił do swojej wielkości.

    Miasto czerpało też dochody z warzenia piwa, palenia gorzałki, z łaźni miejskiej. Łaźnię wybudowano przed 1443 rokiem. Największy rozwój Bolimowa nastąpił w XVI w. Parafia liczyła ok. 600 osób zaś miasto ok. 2000 . W I połowie XVII w na terenie miasta i Parafii mieszkało ok. 5000 mieszkańców.

    Bolimów należał do starostwa sochaczewskiego. Przed 1564 rokiem wraz ze wsiami Humin, Wola Szydłowiecka, Bolimowska Wieś został wyłączony i stał się centrum utworzonej dzierżawy bolimowskiej. W latach 1578-1580 przemianowano go w starostwo, które przetrwało do końca XVIII w. Przez 100 lat starostwo bolimowskie było w posiadaniu dwóch rodzin Krasickich i Grudzińskich.

    Wspomniane wcześniej zniszczenie w 1657 r. Bolimowa i okolic przez Szwedów , nie było nie było jedyną przyczyną upadku świetności starostwa. W tym samym roku wojska księcia Rakoczego w drodze na Warszawę i Rawę zrównały z ziemią miasta i wsie w tym należące do starostwa bolimowskiego. Zniszczenie Bolimowa nie znajduje analogii w całej Polsce ówczesnej. Drastycznie spadły dochody ( ponad 10 krotnie). W Huminie spadek dochodów był ok. 35 – krotny.

    Do upadku Bolimowa i okolic przyczyniły się epidemie w latach 1658, 1659, 1660, 1662, 1677. Miasto już nigdy nie powróciło do swej świetności. Jak by tego było mało, po próbach rozwoju w 1710 roku okolice nawiedziła zaraza morowa zwana „ czarną śmiercią„.

    Zmarła większość mieszkańców a pozostali przy życiu opuścili domostwa.

    Po zniszczeniach z lat potopu Bolimów i okoliczne wsie w tym Humin powoli odbudowywały się. Rosła liczba mieszkańców. Aż do 1710 roku, kiedy to okolice nawiedziła zaraza morowa.. Czarna śmierć przeważnie następowało w jakiś czas po działaniach wojennych. Okolice i miasto Bolimów czarna śmierć nawiedziła ponownie w 1713 roku. .

    Duży wpływ na życie okolic oraz Bolimowa mieli starostowie. W XVII-XVIII w byli nimi Marcin Zamoyski, Stefan Grudziński i Rudnicki, Dębscy, Michał Ogiński, Stanisław Gadomski. W 1774 król Stanisław August nadał starostwo bolimowskie księciu Michałowi Radziwiłłowi. O staroście Michale Ogińskim pozostała autentyczna historia . Otóż w pobliżu Humina spotkał on śpiącą nad brzegiem Rawki wiejską dziewczynę tak piękną, iż hetman Ogiński zachwycony jej urodą , wziął pod swoją opiekę i dał jej wykształcenie. Król Stanisław August znany z rozpustnego życia wykradł tę dziewczynę a następnie wydał za mąż za dworzanina. Z rządów Michała Radziwiłła znanego za skąpstwa poczyniono jednak w starostwie wiele inwestycji. M in odbudowano całkowicie wieś Humin. Gospodarzyło w niej wówczas 36 chłopów w nowych budynkach we wsi działał starościńska karczma.

    W 1806 przeszły przez okolice wojska francuskie. Następnie w 1809 ludność była świadkiem przemarszu wojsk austriackich a następnie polskich. Większym wydarzeniem był okres powstania listopadowego w 1831 roku toczyły się walki. W sierpniu miejsce Prusaków zajęli Rosjanie i do czasu powstania styczniowego w zasadzie panował spokój.

    W 1879 roku w Huminie mieszkało 450 chłopów. Do folwarku w Woli Szydłowieckiej należały cztery domy we wsi.

    Od 1793 roku Bolimów z okolicami znalazł się w granicach zaboru pruskiego. Trochę nielegalnie albowiem prusacy nie dotrzymali umowy i zajęli ziemie bolimowskie. W 1796 Książe Radziwiłł Antoni kupił za bezcen od prusaków Bolimów, Humin, Wolę Szydłowiecką. Ziemie te należały do Radziwiłłów do 1831 roku.

    W 1774 roku Stanisław August nadał Starostwo Bolimowskie Michałowi Radziwiłłowi i jego żonie Helenie z Przeździeckich. Za jego rządów dokonano starostwie wielu inwestycji m. in. Odbudowano całkowicie wieś Humin. W 1795 roku mieszkało w Huminie 453 osoby.

    Po rozbiorze Polski w 1795 roku Bolimów wszedł do powiatu sochaczewskiego. Dobra przeszły na własność skarbu pruskiego. Antonii Radziwiłł wykupił Bolimów z Wolą Szydłowiecką i Huminem. Należały one do niego do 1831 roku, kiedy to stały się podległe Rządowi Gubernialnemu w Warszawie.

    I tak dochodzimy do okresu I Wojny Światowej. Okolice zasłynęły ponownie. Niemcy użyli tu po raz pierwszy na froncie wschodnim gazów bojowych. Ciężkie walki na początku 1915 roku pozostawiły Bolimów w ruinie. W maju 1915 roku specjalne jednostki niemieckie przygotowały się do ataku chlorem. Po raz pierwszy użyto chloru jako gazu bojowego. Przypuszczono trzy ataki gazowe. Wszystkie tragiczne w skutkach po obu stronach. Trzeci atak przyniósł ogromne straty po stronie niemieckiej. Za sprawą wiatru, który zmienił kierunek.

    Według wyliczeń z 1922 roku dokonanych przez wójta Bolimowa Stanisława Jażdżyka na terenie znajdowało się 7 cmentarzy rosyjskich..

    W Huminie znajduje się cmentarz żołnierzy niemieckich i rosyjskich. W części kamiennej leżą żołnierze niemieccy za nią żołnierze rosyjscy. Cmentarz zbudowano w latach międzywojennych z materiałów przywiezionych z południa.

    Do dziś przetrwało wiele cmentarzy i miejsc pochówku żołnierzy niemieckich i rosyjskich, z których większość zginęła od gazu. Jeden z nich to cmentarz w Huminie. Ówczesny wójt Bolimowa Stanisław Jażdżyk powołał stałych nadzorców do pilnowania cmentarzy. Powodem tej decyzji było wykradanie z grobów przedmiotów należących do zmarłych. Stanisław Jażdżyk był pierwszym wójtem, pochodził z Mogił jego zastępcą natomiast Franciszek Sobieraj z Humina. Do rady gminy w 1928 roku wszedł też Antoni Mazgaj.

    Starostwo od 1918 roku posiadało telefon.

    Właścicielem folwarku w Huminie był Józef Sobieraj. Wola Szydłowiecka utraciła folwark, który uległ całkowitemu zniszczeniu w czasie działań wojennych. Ziemię rozparcelowano i sprzedano chłopom w dużej części przybyłym z kraju najwięcej z kieleckiego. Do dziś w Huminie mówi się na tamta część „parcela”.

    Humin w działaniach wojennych I wojny uległ znacznemu zniszczeniu, otrzymał pomoc ze starostwa na odbudowę, chłopi otrzymali zboże siewne, konie. Udzielano kredytów na odbudowę gospodarstw. Przed 1939 rokiem mieściła się szkoła jednoklasowa. Nauczali w niej W. Rząca, I. Piotrowska, S. Gołaszewski.

    W Huminie istniał folwark, którego właścicielem był Józef Sobieraj. W latach 1921/22 folwarki rozparcelowano.

    W pierwszej radzie gminy wybranej w 1917 roku zasiadał jako zastępca wójta Franciszek Sobieraj z Humina. Wójtem Bolimowa był Stanisław Jażdżyk z Mogił.

    Gmina Bolimów i jej mieszkańcy: -- w okresie międzywojennym wójt Stanisław Jażdżyk, jego zastępca Franciszek Sobieraj, Gminna Komisja Pomocy Rolnej Józef Jelonek, Kazimierz Kozłowski,  młyn we Wsi Bolimowskiej własność Adama Mańki, zakład garncarski Walentego Konopczyńskiego,  aptekarz Jan Sopoćko, cech rzemiosł ze starszym Antonim Mazgajem i podstarszym Wawrzyńcem Dylewskim, stolarzem był też Franciszek Gawęcki . Było 7-dniu szewców m.in. Zwoliński, Kłopocki. Warsztat kowalski W. Buczka, handlujący zbożem J. Lelonkiewicz. Prężnie działała Ochotnicza Straż Pożarna, w której w zarządzie był Antonii Mazgaj.

    II wojna światowa nie szczędziła ofiar i zniszczeń. Jednak do takich zniszczeń jak w czasach poprzednich nie doszło. Największe straty odnotować należy wśród ludności żydowskiej. W Bolimowie utworzono getto dla ludności żydowskiej a po jego likwidacji wszystkich wywieziono do getta w Warszawie. Praktycznie nikt nie ocalał. Podczas okupacji ludność okolicznych wsi pracowała przy wykonywaniu okopów i umocnień wzdłuż rzeki Rawki..

    Po wojnie Humin rozwijał się, jak zresztą tysiące polskich wsi. Dużym utrudnieniem był brak prądu. Wieś została zelektryfikowana w 1969 roku. Pamiętam ten okres albowiem u dziadka Romana Jażdżyka robotnicy mieli swój magazyn materiałów. Używane wówczas sprzęty na baterie , w szczególnosci radia szybko zastępywaly urządzenia na prąd. Znikały lampy naftowe. Rewolucja była np. w używaniu żelazek. Kto pamięta jak wyglądało prasowanie żelazkiem na "duszę". Pojawiły sią w gospodarstwach silniki elektryczne zastępujące siłę napędową w postaci zestawu koń - kierat, lub używane a niebezpieczne silniki spalinowe, które używano do napędu maszyn w szczególności do młócenia były przyczyną wielu pożarów i nieszczęśliwych wypadków.

Częściowo na podstawie materiałów zawartych w książce "Z dziejów Bolimowa" Krzysztof Jan Kaliński UG Bolimów 1993


Piec do pieczenia chleba.
Zmieniony ( 24.11.2007. )
 
(C) 2010 Humin.eu
Joomla! wolnym oprogramowaniem udostępnianym dostępnym na warunkach licencji GNU/GPL.
 
Professionelle Joomla Templates - kostenlos